K E R S T

Kerst is bij de meeste mensen wel bekend als het feest van de geboorte van Jezus Christus. Maria, een stal en een ezel en zo. Maar wat is er nu echt gebeurd daar in Bethlehem, in het Palestina (het huidige Israël) aan het begin van onze jaarteling? Dit artikel zet de gebeurtenissen op een rijtje. Het meeste weten we omdat Lucas, een arts uit die tijd, het opgeschreven heeft (het ‘evangelie van Lucas’). Veel heeft hij waarschijnlijk rechtstreeks van Maria gehoord. Sommige dingen zijn alleen opgeschreven door Mattheus, een leerling van Jezus.

de rode draad
Kerst valt in de zomer!
In Nederland willen we een 'witte Kerst', dat is gezellig, met veel lichtjes in het donker (als je tenminste niet erg alleen bent). Maar is Jezus echt in de winter geboren? Nee dus. Wat deden die herders anders 's nachts buiten bij hun schapen?! Het vee was buiten, zelfs 's nacht (Luc 2:8). Niks witte kerst dus toen. Laat staan hulst of dennenbomen, want die groeien daar niet.

Asterix, de Romeinen en keizer Augustus
De feiten van het Kerstverhaal spelen zo'n 2000 jaar terug: de tijd van de Romeinse keizer Augustus, de opvolger van Julius Caesar. Julius Caesar (tegenwoordig vooral bekend uit Asterix) hadden niet alleen Frankrijk onderworpen, maar zijn legioenen bewaakten ook het land dat nu Israël heet. Vanwege de Joden noemden de Romeinen die streek 'Judea', de provincie waar Bethlehem lag (en ook Jeruzalem, zo'n 12 km noordelijker). De plaatjes van Romeinse gebouwen uit Asterix geven een aardig beeld van wat vooruitstrevende Joden toen graag lieten bouwen. Ook de koning die de Romeinen over de Joden lieten regeren, de argwanende Herodes, deed veel aan Romeinse bouwkunst. Bovendien moesten de Joden aan Rome belasting betalen. Daarom wilde keizer Augustus ook precies het aantal inwoners weten. Vandaar de registratieplicht ('inschrijving'), waarvoor Jozef en Maria naar Bethlehem moesten reizen. Want daar kwam hun familie oorspronkelijk vandaan, hoewel ze nu in Nazareth in de provincie Galilea woonden, veel noordelijker (Luc 2:1-5).

Een voederbak als wieg
Het verhaal dat alle herbergen van Bethlehem vol zouden zijn, zodat Jozef en Maria uiteindelijk in een stal terecht kwamen is net zo'n sprookje als de witte kerst! Wat wel waar is: toen Jezus was geboren, kozen ze uit ruimtegebrek een voederbak voor dieren (een 'krib') als wieg… Waar ze tot dan toe ook logeerden (in een erg klein huis? of toch in een karavanserai, een soort herberg?), daar was te weinig ruimte voor nog iemand erbij, in elk geval niet voor een schreeuwende baby. Misschien stond de voederbak wel op een verlaagd stuk vloer waar (in de winter) dieren sliepen (Luc 2:6,7). Rijk zullen Jozef en Maria dus niet geweest zijn

Herders op kraambezoek
Toch is er met deze baby iets aan de hand. Maria en Jozef wisten dat zelf al wel, maar het lijkt wel of deze baby als een magneet allerlei onbekende mensen aantrekt: direct al daar in Bethlehem een aantal herders komen onverwacht op kraambezoek. Ze vertellen dat ze, bij hun dieren 's nachts buiten, in de lucht engelen hebben gezien: die zeiden dat ze naar een kind in een voederbak moesten zoeken: die baby zou de 'Heiland' zijn, de heil-brenger, de brenger van vrede waar de Joden al eeuwen op wachtten (Luc 2:7-18). Joodse profeten hadden zijn komst al eeuwen terug voorspeld. (Klik hier voor de een aantal van deze Voorspellingen).

In de tempel van Jeruzalem
Bij de Joden is het de gewoonte dat jongetjes 'besneden' worden, precies een week na hun geboorte. Dat gebeurde dus ook bij Jezus (Luc 2:21) En weer een paar weken later moesten de ouders een offer gaan brengen in de tempel in Jeruzalem, om zo hun baby 'aan de Heer (aan God) voor te stellen'. Wanneer Jozef en Maria dat doen, duikt ook daar bij de tempel opeens een volslagen onbekende op. Hij blijkt Simeon te heten, een oude of ernstig zieke Joodse man, die het kind in zijn armen neemt en dan plechtig zegt dat hij nu 'in vrede' kan sterven, 'want mijn ogen hebben het heil gezien' (Luc 2:22-35): ook hij gelooft dat deze baby door God speciaal gestuurd is als heil-brenger, als 'verlosser'. Nog iemand komt dan op het groepje af: Hanna, een weduwe van boven de 80, en ook zij maakt duidelijk dat zij door dit kind 'verlossing' verwacht.

Naar Egypte
Wanneer Jozef en Maria weer in Bethlehem terug zijn, krijgen ze het meest onverwachte bezoek: de een onbekend (!) aantal 'wijzen' (magiërs) uit 'het Oosten', religieuze sterrenkundigen uit het tegenwoordige Irak, Iran of nog verder weg. Zij interpreteerden een bepaalde sterrenstand (of conjunctie van planeten) als een teken dat ergens een belangrijke koning was geboren, ergens in de richting van Judea. Ze gaan op reis, en vanzelfsprekend informeren ze bij koning Herodes in de hoofdstad, Jeruzalem. Die weet niks van een recent prinsje, zijn argwaan is gewekt en hij laat Joodse theologen roepen of de voorspellingen van oude Joodse profeten ook over de geboorte van een prins gaan en daar dan een plaatsnaam bij noemen. In hun heilige boeken (wat wij nu het Oude Testament noemen van de Bijbel) vinden ze Bethlehem (Micha 5:1)! De magiërs reizen daarheen door, doen navraag en vinden Jozef, Maria en Jezus. Ondanks hun verbazing over deze 'prins' laten ze hun kostbare koninklijke geschenken achter. Vlak voor hun vertrek krijgen ze door een droom de waarschuwing om niet meer via de argwanende Herodes in Jeruzalem terug naar huis te gaan; die heeft kwade bedoelingen. Een soortgelijke droom waarschuwt Jozef dat hij met Maria en Jezus naar Egypte moet vluchten. Voor de kosten van die reis en het wonen in Egypte zullen ze blij zijn geweest met de geschenken van de magiërs (Matt.2:1-15)

Terug naar Nazareth
De vlucht van Jozef en Maria blijkt niet voor niets. Herodes komt er uiteraard achter dat de magiërs zijn vertrokken zonder hem verder in te lichten. Hij neemt het zekere voor het onzekere, en laat alle baby's ter dood brengen in Bethlehem en omstreken die de afgelopen twee jaar geboren zijn (de 'kindermoord', Matt.2:16-18)! Hij duldt geen mogelijke rivaal. Wanneer deze wrede Herodes gestorven is, keren Jozef en Maria terug naar Judea. Maar daar heeft een zoon van Herodes de regering overgenomen, ene Archelaus, en die is geen haar beter dan z'n vader. Daarom reizen ze direct door naar hun oorspronkelijke woonplaats in het noorden, in Galilea: Nazareth (Matt.2:19-23).

Tot zover de feiten. De geboorte. De vreemde kraambezoeken. De vlucht naar Egypte. De feiten doen vermoeden dat er met Jezus iets aan de hand is: klik naar de betekenis van Jezus’ geboorte